Maliyyə araşdırması
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və fövqəladə hallar naziri Kəmaləddin Heydərovun ailələrinin Azərbaycanda, Türkiyədə, Böyük Britaniyada və Dubayda geniş biznes əlaqələrinə malik olduğunu göstərən beynəlxalq araşdırma dərc olunub. Sənədlər prezidentin qızlarının Türkiyədəki bankda mühüm pay sahibi olduğunu, ailə ilə əlaqəli holdinqin lüks hotel payını və Londondakı daşınmaz əmlak şəbəkəsini, eləcə də nazirin ailəsinə bağlı “Gilan Holding”in mülkiyyət strukturundakı kəsişmələri əhatə edir.
Bu barədə “The Ledgers” nəşrinin “Bir ölkə, iki ailə” adlı araşdırmasında yazılır, Abzas Media araşdırmanı Azərbaycan dilində təqdim edib. Araşdırma rəsmi maliyyə hesabatlarına, şirkət reyestrlərinə, eləcə də OCCRP, ICIJ, “The Sentry”, Azadlıq Radiosu, Meydan TV və “Yeniavaz”ın əvvəlki araşdırmalarına əsaslanır. Müəlliflər sənədlərlə təsdiqlənən faktları jurnalist araşdırmalarına əsaslanan məlumatlardan və hələ cavabsız qalan suallardan ayırır.
Araşdırmaya görə, İstanbulda fəaliyyət göstərən “PASHA Yatırım Bankası”nın “KPMG” tərəfindən hazırlanmış 2025-ci il maliyyə hesabatında prezident İlham Əliyevin qızları Leyla və Arzu Əliyeva bankda hər biri 36,41 faizlik mühüm iştirak payına malik şəxs kimi göstərilir. Bankın birbaşa səhmdarları kimi “PASHA Holding” (71,75 faiz) və “PASHA Bank” ASC (28,21 faiz) qeyd olunub. 2026-cı ilin sentyabrında holdinqə aid səhmlər qrup daxilində “PASHA Financial Holding”ə ötürülüb.
“Azadlıq Radiosu”nun məlumatına əsaslanan araşdırmada qeyd olunur ki, Əliyev ailəsi ilə əlaqələndirilən dörd bank (“PASHA Bank”, “Kapital Bank”, “Xalq Bank” və “Bank Avrasiya”) 2022-ci ilin sonunda Azərbaycanın bank sektorundakı aktivlərin 43 faizinə nəzarət edib. Bu göstərici 2015-ci ildəki 16 faizlə müqayisədə təxminən üç dəfə artıb, lakin araşdırmada bank aktivlərinin ailənin şəxsi sərvəti kimi qəbul edilə bilməyəcəyi vurğulanır.
Türkiyədəki digər aktivlərə gəlincə, “PASHA Holding”in 2023-cü ilin yanvarında yaydığı rəsmi açıqlamaya əsasən, şirkət Bodrumdakı “Mandarin Oriental Bodrum” hotelində 50 faizlik paya sahibdir. Bununla belə, alqı-satqı qiyməti və maliyyələşmə mənbələri açıqlanmayıb; mediada sövdələşmənin 500 milyon avroyadək olduğu iddia edilsə də, bunu təsdiqləyən açıq sənəd aşkarlanmayıb.
OCCRP-nin “Pandora Papers” araşdırmasında Əliyev ailəsi və çevrəsi ilə əlaqəli Britaniya Vircin adalarında qeydiyyatdan keçmiş 84 ofşor şirkət və Londonda tarixi pik dövrdə 429 milyon funt sterlinq dəyərində daşınmaz əmlak şəbəkəsi aşkar edilmişdi. Yenilənmiş məlumatlara görə, Londonun Hayd-park ərazisindəki altı mənzildən beşi Leyla Əliyeva, biri isə Arzu Əliyeva ilə əlaqələndirilib. Lakin 160 milyon dollara alınmış daha on mülkün son benefisiarları Men adasındakı trast quruluşu səbəbindən hələ də müəyyən edilməyib.
Böyük Britaniyanın “Companies House” reyestrində Leyla və Arzu Əliyeva bəzi şirkətlərdə 25 faizdən çox səhm və nəzarət hüququna malik benefisiarlar kimi qeydiyyatdadır. Lakin reyestr məlumatları onların səhmlərinin dəqiq faizini göstərmir.
Heydərov ailəsi ilə əlaqəli biznesə gəlincə, “Yeniavaz”ın məlumatına görə, “Gilan Holding”in (sonrakı adı “Xəzri Solutions”) nizamnamə kapitalı 2022-ci ildə 98,5 milyon manatdan 100 manata endirilib. 2026-cı ilin fevralında isə şirkətlə bağlı məhkəməyə müflisləşmə ərizəsi verilib. Lakin bu dəyişikliklər zamanı holdinqin nəhəng aktivlərinin və borclarının hansı qurumlara ötürüldüyü açıq sənədlərdə görünmür.
“The Sentry” təşkilatının hesabatına əsasən, 2013-cü ildə “Gilan Holding”in mülkiyyət strukturunda Dubayda qeydiyyatdan keçmiş iki şirkət yer alıb: holdinqin 51 faizinə sahib olan “Sahra FZCO” Leyla və Arzu Əliyeva ilə, 49 faizinə sahib olan “Shams al Sahra FZCO” isə nazirin oğlu Tale Heydərovla əlaqələndirilir. Şirkətin sonrakı illərdə tam şəkildə Əliyeva bacılarına keçməsi ehtimal edilsə də, tam əməliyyat zəncirini təsdiqləyən sənədlər mövcud deyil.
Bundan başqa, “Meydan TV”nin 2026-cı ilin oktyabrında yaydığı araşdırmada Tale Heydərovun Göygöl rayonundakı üçmərtəbəli binasına istismara hazırlıq rəyinin atası Kəmaləddin Heydərovun rəhbərlik etdiyi Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən verildiyi bildirilir.