Palantirin manifesti
ABŞ-nin məlumat analitikası və nəzarət texnologiyaları sahəsində aparıcı şirkəti “Palantir Technologies”in 22 maddəlik manifesti şirkətin baş icraçı direktoru Alex Karp və korporativ işlər üzrə rəhbəri Nikolas Zamiskanın birgə yazdığı “Texnoloji Respublika: Sərt Güc, Zəif İnam və Qərbin Gələcəyi” kitabının qısa xülasəsidir.
Manifestdə xüsusilə diqqət çəkən və geniş rezonans doğuran maddələrdən biri belədir: “Bəzi mədəniyyətlər həyati irəliləyişlərə səbəb olub, digərləri isə disfunksional və geridə qalmış (regressive) olaraq qalır və zərərlidir”.
Bu və digər bəyanatlar sosial şəbəkələrdə (xüsusilə X platformasında) ciddi mübahisələrə və tənqidlərə səbəb olub. Tənqidçilər manifesti “texnofaşizm”, “supercaninin sayıqlamaları” və demokratik dəyərlərə zidd hesab edirlər.
Manifestdə ən çox müzakirə olunan maddələr
- Hərbi xidmət hamı üçün universal vəzifə olmalıdır (ABŞ-də məcburi hərbi xidmətin bərpası təklifi).
- Amerikanın gücü sayəsində dünyada qeyri-adi uzun müddət sülh hökm sürüb.
- Almaniya və Yaponiyanın II Dünya Müharibəsindən sonra “neytrallaşdırılması” sona çatmalıdır.
- Silikon Vadisinin ölkəyə “mənəvi borc”u var və müdafiə sahəsində fəal iştirak etməlidir.
- Süni İntellekt (Sİ) silahlarının inkişafı qaçılmazdır; sual yalnız “kim və hansı məqsədlə” inşa edəcəyidir.
- “Boş və mənasız plüralizm”in səthi cazibəsinə müqavimət göstərilməlidir.
- Müəyyən dairələrdə dini inanca qarşı geniş yayılmış dözümsüzlükə qarşı çıxmaq lazımdır.
- İctimai həyatda həddindən artıq ehtiyatlı davranmaq zərərlidir.
Manifestdə həmçinin “sərt güc” (hard power) və hərbi-texnoloji üstünlüyün vacibliyi vurğulanır, “yumşaq güc” və sadəcə ritorikanın kifayət etmədiyi qeyd edilir.
Şirkət haqqında
“Palantir Technologies” 2003-cü ildə qurulub (həmtəsisçilərdən biri Peter Sieldir). Şirkət böyük hökumətlər, ordular və korporasiyalarla sıx əməkdaşlıq edir. Xüsusilə nəzarət, kəşfiyyat və hərbi analitika proqramları ilə tanınır.
Son illərdə ABŞ ordusu, immiqrasiya qurumları və digər hökumət layihələrində iştirakı səbəbindən tez-tez siyasi mübahisələrin mərkəzində olur.
Manifestin yayılmasından sonra bir çox şərhçi bunu Palantirin açıq şəkildə sağçı və militarist ideologiyaya meylləndiyinin sübutu kimi qiymətləndirir. Digər tərəfdən, şirkət tərəfdarları isə manifesti Qərb dəyərlərinin və texnoloji üstünlüyün müdafiəsi kimi görürlər.
Manifest sosial mediada milyonlarla baxış toplayıb və müzakirələr hələ də davam edir.
Palantirin manifesti