Neft gəlirləri
Azərbaycan neftinin dünya bazarındakı qiyməti oktyabr ayında 120-130 dollar aralığında qərarlaşıb, ayın 9-da isə 133 dollara çatıb. Dövlət büdcəsi isə bir barel üçün 65 dollar fərziyyəsi ilə hazırlanıb və hökumət 2027-ci il üçün də eyni baza qiymətini saxlayır.
JAMnews yazır ki, neftin kəskin bahalaşması Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) və dövlət büdcəsinin göstəricilərində eyni dərəcədə əksini tapmır. Fondun oktyabrın 20-də yaydığı hesabata görə, qurumun aktivləri ilin əvvəlindən bəri cəmi 462 milyon dollar artıb, büdcəyə köçürülən vəsait isə ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 11,4 faiz azalıb.
Mərkəzi Bankın Statistika departamentinin direktoru Samir Nasirov bildirib ki, ilin ilk yarısında Azərbaycan neftinin orta satış qiyməti 94,5 dollar təşkil edib. Bu rəqəm büdcədəki baza fərziyyəsindən təxminən 45 faiz çoxdur. İqtisadçı Natiq Cəfərli qeyd edir ki, baza qiymətinin aşağı götürülməsi səbəbindən əlavə gəlir birbaşa dövlət büdcəsinə deyil, Neft Fondunun daxil olduğu icmal büdcəyə yönəlir və hər 1 dollarlıq bahalaşma fonda gündəlik təxminən 450 min dollar əlavə gəlir gətirir.
Milli Məclisin İqtisadi siyasət komitəsinin üzvü Vüqar Bayramov isə əlavə gəlirlərin hökumətə milli təhlükəsizlik kimi prioritet sahələri maliyyələşdirməyə və ehtiyat yaratmağa imkan verdiyini bildirib.
Maliyyə Nazirliyinin məlumatına əsasən, yanvar-sentyabr aylarında fond büdcəyə proqnozlaşdırılan 9,628 milyard manatı tam köçürüb, lakin bu göstərici ötən ilin eyni dövründən 1,23 milyard manat azdır. Dövlət büdcəsinə neft-qaz sektorundan cəmi 12,93 milyard manat daxil olub ki, bu da proqnozu 5,1 faiz üstələyir. Artıq daxilolma əsasən “Şahdəniz”, SOCAR və “Azəri-Çıraq-Günəşli” layihələri üzrə toplanan vergilərdən qaynaqlanıb.
JAMnews vurğulayır ki, gəlirlərin qiymət artımına mütənasib yüksəlməməsinin əsas səbəblərindən biri hasilat və ixrac həcmlərinin enməsidir. Energetika Nazirliyinin ilkin məlumatına görə, yanvar-sentyabr aylarında kondensatla birlikdə 19,9 milyon ton neft hasil edilib ki, bu da ötən ildən 3,9 faiz azdır. Dövlət Gömrük Komitəsinin hesabatına görə, xam neft ixracının fiziki həcmi 7,8 faiz azalıb, dəyəri isə cəmi 10,5 faiz artıb.
İqtisadçı Elçin Məmmədov neftin qiymətinin 30 faizə yaxın artmasına baxmayaraq, neft-qaz sektorunda geriləmənin getdiyini və bu sahədə ümumi daxili məhsulun 0,8 faiz azaldığını qeyd edib. Hesablama Palatası da “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlarında hasilatın 2026-cı ildə 120,1 milyon barelə düşəcəyini proqnozlaşdırıb.
Hökumətin 2027-ci il üçün açıqladığı ilkin göstəricilərdə Neft Fondundan büdcəyə transfertin 935 milyon manat azaldılaraq 11,9 milyard manat olması nəzərdə tutulur. Eyni zamanda qeyri-neft özəl sektorunda 2500 manatadək maaşlardan tutulan gəlir vergisinin 3 faizdən 5 faizə qaldırılması planlaşdırılır.
Maliyyə Nazirliyinin Ortamüddətli Xərclər Çərçivəsində Neft Fondunun aktivlərinin 2030-cu ildə 73,9 milyard dollar təşkil edəcəyi göstərilir ki, bu da hazırkı 74 milyard dollardan aşağıdır. Meydan TV-nin həmin sənədə istinadən təhlilində isə 2026-2030-cu illərdə büdcənin neft-qaz gəlirlərinin 25,5 faiz azalacağı, borca xidmət xərclərinin isə təxminən 3 milyard manata çatacağı bildirilir.