Ermənistanda konstitusiya müzakirəsi
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan iyun parlament seçkilərindən beş ay sonra növbədənkənar seçkilərin keçirilməsi ehtimalını istisna etməyib. Hökumət Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanması üçün əsas şərt kimi irəli sürülən konstitusiya dəyişikliyi üzrə referendum keçirmək üçün parlamentdə tələb olunan üçdə iki səs çoxluğuna sahib deyil.
OC Media yazır ki, Baş nazir 22 oktyabrda keçirdiyi mətbuat brifinqində yeni konstitusiya ilə bağlı referenduma müxalifətin dəstəyini qazana bilməsələr, çoxluq əldə etmək üçün yenidən seçicilərə müraciət edə biləcəyini bildirib. Ermənistanın hazırkı konstitusiyası Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad edir, həmin sənəd isə Ermənistan SSR Ali Soveti ilə Dağlıq Qarabağ Milli Şurasının “birləşmə” haqqında birgə qərarına əsaslanır. Azərbaycan tərəfi bu müddəanın çıxarılmasını tələb edir və bu baş verməyincə sülh sazişinin imzalanmayacağını vurğulayır.
Paşinyan yeni konstitusiyaya ehtiyacı ilk dəfə 2024-cü ildə sülh prosesi ilə əlaqələndirərək bunu öküzü qıcıqlandıran “qırmızı parça” ilə müqayisə etmişdi. Eyni zamanda o, konstitusiya dəyişikliyi gündəliyinin xarici təzyiqlə deyil, sırf ölkədaxili zərurətlə bağlı olduğunu bildirib. Azərbaycanlı deputat Qaya Məmmədovun rəsmi Bakının narahatlıqlarını ifadə etməsindən sonra Paşinyan Azərbaycanla sülh sazişinin 2027 və ya 2028-ci ildə imzalana biləcəyini qeyd edib.
OC Media-ya danışan politoloq Narek Sukiasyan bildirib ki, Azərbaycanın konstitusiya dəyişikliyi tələbi sırf formal xarakter daşıyır və sülh prosesinə praktiki təsiri yoxdur. Ekspertin fikrincə, Bakı tərəfindən irəli sürülən bu tələb referendumun qəbul şansının yüksək olmaması səbəbindən hər iki tərəfi çıxılmaz vəziyyətə salıb. Sukiasyan əlavə edir ki, İrəvanın konstitusiya ilə bağlı son açıqlamaları əsasən Bakıya sülhə sadiqlik mesajı vermək məqsədi güdür.
Yeni konstitusiyanın qəbulu üçün parlamentin üçdə iki səs çoxluğu və referendumda ümumi seçicilərin ən azı 25 faizinin “hə” səsi tələb olunur. İyun seçkilərindən sonra hakim Mülki Müqavilə partiyası parlamentdəki 64 yerlə təmsil olunur, Güclü Ermənistan Alyansı 29, Ermənistan Alyansı isə 12 mandata malikdir. Bu isə referendumu təyin etmək üçün lazım olan 70 səsə çatmaq üçün hakim partiyaya daha altı mandatın çatışmadığını göstərir.
Müxalifət isə hakimiyyətlə əməkdaşlığı qəti şəkildə rədd edir. Ermənistan fraksiyasından deputat Anna Qriqoryan bu təşəbbüsü “Əliyevin Konstitusiyası” adlandıraraq müzakirələrdən imtina etdiklərini bəyan edib. Buna baxmayaraq, xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan 29 oktyabrda parlamentdə müxalifətə müraciət edərək konstitusiyanı dəyişmək üçün kifayət qədər səs toplaya bilməsələr, istefa verəcəklərini bildirib. Paşinyan isə müxalifətə ictimai təzyiq yolu ilə geri çevrilməz təklif irəli sürəcəklərini deyib.
Narek Sukiasyan qeyd edir ki, referendumun gizli səsvermə ilə təyin olunması hakimiyyətə müxalifət nümayəndələri ilə pərdəarxası danışıqlar aparmaq imkanı verir. Politoloqun sözlərinə görə, layihənin uğur qazanması üçün hakim partiya konstitusiya dəyişikliyini “Real Ermənistan” konsepsiyası çərçivəsində təqdim etməyə çalışır. Bu ideologiya Ermənistanın kimliyini tarixi iddialara deyil, beynəlxalq səviyyədə tanınmış 29 743 kvadrat kilometrlik əraziyə bağlayır.
OC Media yazır ki, növbədənkənar seçkilərə gediləcəyi təqdirdə hakim partiyanın konstitusion çoxluq əldə etməsi asan görünmür. Mülki Müqavilə partiyası belə əksəriyyəti yalnız 2018-ci ildə (70 faiz) qazanıb, sonrakı seçkilərdə isə səs payı azalaraq 2021-ci ildə 54 faizə, 2026-cı ildə isə 50 faizə enib. Ermənistan qanunvericiliyinə görə, səslərin üçdə ikisindən çoxunu toplamayan heç bir partiya konstitusion çoxluq əldə edə bilməz.
Bununla belə, son bir ildə ölkədə yaşamayan vətəndaşların səsvermə hüququnun məhdudlaşdırılması nəticəsində təxminən 70 min nəfərin siyahıdan çıxarılması hakim partiyanın xeyrinə işləyə bilər. Digər tərəfdən, əsas müxalifət liderləri cinayət işləri ilə üzləşib: Güclü Ermənistan partiyasının təsisçisi Samvel Karapetyan ev dustaqlığında, Çiçəklənən Ermənistan lideri Qaqik Tsarukyan həbsdədir, keçmiş prezident Robert Koçaryanın həbs müddəti isə uzadılıb. Paşinyanın sülh sazişini 2027 və ya 2028-ci ildə imzalamaq hədəfi seçki və referendum proseslərinin bu tarixlərdən əvvəl baş tutmalı olduğunu göstərir.