Azərbaycanın su təhlükəsizliyi strategiyası
Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi (AIH) İsrailin desalinasiya şirkəti IDE‑nin 30 % payını almaq üçün due‑diligence (alışdan əvvəl araşdırma) prosesini aparır. Hissənin dəyəri 250-270 milyon ABŞ dolları olaraq qiymətləndirilir.
Bu barərə İsrailin “The Marker” nəşri yazıb.
Sövdələşmə baş tutarsa, AIH IDE‑də 30 % nisbətində səhm əldə edəcək və Azərbaycan dövlətinə qlobal su texnologiyaları bazarında strateji mövqe qazandıracaq.
- İran niyə yenidən ayağa qalxdı? Etirazların səbəbləri, gedişatı və perspektivlər barədə
- Azərbaycan-İsrail əlaqələri: İki millət, bir dövlət
- “Eurovision”da İsrailə təkcə Azərbaycan 12 xal verib
Niyə məhz IDE?
Azərbaycanda uzunmüddətli su qıtlığı riskləri və sahilboyu duzlu su mənbələrinin mövcudluğu nəzərə alınaraq, suyun duzsuzlaşdırılması strateji istiqamətə çevrilib.
İsrailin duzsuzlaşdırma sektoru isə 1990‑cı illərdən sürətlə inkişaf edərək beş iri plantasiya (Aşkelon, Palmachim, Xadera, Sorek və Aşdod) yaradıb. İsrail Bonds şirkətinin yazısına görə, Aşkelon stansiyası da daxil olmaqla bu beş zavod israillilərin içməli su ehtiyacının 65 %‑ni qarşılayır.
İsrail Su Təşkilatının məlumatına görə, hazırda altı desalinasiya stansiyası 800 milyon kubmetr su istehsal edir və ölkənin içməli su ehtiyacının 70-80 %‑ni təmin edir; yeddinci zavod 2027‑ci ildə Qərbi Qaliley bölgəsində istifadəyə veriləcək və əlavə 100 milyon kubmetr su gətirəcək. Bu istehsal həm də ölkəyə dünya miqyasında model olmağa imkan verib.
İsrail desalinasiya sektorunun aparıcı operatorlarından biri IDE Technologies (IDE Water Technologies) bu sahədə aparıcı şirkət olduğuna görə, Azərbaycan üçün cəlbedici tərəfdaşdır.
IDE‑nin bazar payı artdıqca (Sorek 2 və Qərbi Qaliley layihələri tamamlandıqdan sonra 45 %-ə qədər yüksələcək), AIH‑in əldə edəcəyi dividendlər və texnologiya transferi imkanları da artacaq.
Bundan başqa, IDE şirkəti Azərbaycanda potensial layihələrdə, məsələn, Xəzər dənizinin suyunun duzsuzlaşdırılması prosesində ekspert kimi çıxış edə bilər.
Sövdələşmənin regional və geosiyasi əhəmiyyəti
AIH‑in bu investisiyası komersiya xarakteri daşımaqla yanaşı, həm də Azərbaycan‑İsrail münasibətlərindəki inkişafı göstərir.
Azərbaycan hökümətinə yaxın “Caliber.az” nəşri yazır ki, sövdələşmə baş tutarsa, bu, Azərbaycanın İsraildə ikinci böyük dövlət investisiyası olacaq.
Bu addım ölkələr arasında enerji və su sahələrində əməkdaşlığın daha da genişlənməsinə yol açır və Azərbaycanın regionda su təhlükəsizliyi üzrə qabaqcıl texnologiyalara çıxışını təmin edir.
İkinci böyük investisiya: SOCAR və Tamar qaz yatağı
Azərbaycanın İsraildə ən böyük investisiyası ötən ilin iyununda reallaşıb.
İsrailin “Globes” nəşrinin verdiyi məlumata görə, Azərbaycanın dövlət neft şirkəti SOCAR israilli iş adamı Aaron Frenkelin sahibi olduğu Union Energy şirkətindən Tamar qaz yatağında 10 % pay almaq üçün 1,25 milyard dollar ödəyib.
Bu tranzaksiya SOCAR‑a İsrailin ikinci ən böyük dəniz qaz yatağında birgə sahiblik verib və şirkətə 48,3 %‑lik Union Energy payı və 3 % Tamar Petroleum səhmləri vasitəsilə nəzarət imkanı yaradıb.
Xəzər dənizi regionundan kənarda böyük enerji aktivinə malik olmaq SOCAR‑ın qlobal strategiyasının tərkib hissəsidir və Azərbaycanın İsraillə əlaqələrini gücləndirir.
Azərbaycanda su qıtlığı və milli strategiyalar
İqlim dəyişikliyi, azalan çay axınları və su mənbələrinin çirklənməsi Azərbaycanda su çatışmazlığını kəskinləşdirib.
Prezident İlham Əliyev 2024‑cü ilin oktyabrında 2024–2040‑cı illər üçün su ehtiyatlarından səmərəli istifadə üzrə Milli Strategiyanı təsdiq edib. Strategiya yeni su anbarlarının və suvarma kanallarının tikintisi, duzsuzlaşdırma zavodu qurulması, təmizlənmiş tullantı suyunun və yağış sularının daha geniş istifadəsi kimi tədbirləri əhatə edir.
Prezident 2026‑2035 illəri əhatə edən Bakı və Abşeron yarımadasının su təchizatı proqramında su təchizatının 70 %-dən 95 %-ə yüksəldilməsini, 200 km‑dən çox əsas su kanalı və paylayıcı şəbəkənin tikintisini, su itkisi faizi 40-45 % olan şəbəkələrdə itkilərin kəskin azaldılmasını və rəqəmsal idarəetmə sisteminin tətbiqini hədəf qoyduğunu bildirib.
Ölkədə artıq dörd iri su anbarı (Taxtakörpü və Şəmkirçay kimi) inşa edilib, ümumi tutumu 500 milyon kubmetrdən çoxdur; Sığovuşan, Sərsəng, Zabuxçay və digər anbarlar bərpa olunub.
İqlim modellərinə əsasən, su balansının 2050‑ci ilə qədər daha 20 % azalacağı proqnozlaşdırılır. Buna görə hökumət su qənaəti və təkrar emal prioritetlərini də artırır, şəhərlərin kanalizasiya və yağış suyu şəbəkələrini yeniləyir və yeni anbarlar tikir.
Xəzər dənizində desalinasiya layihəsi və ACWA Power
Azərbaycan öz su qıtlığı problemini həll etmək üçün dəniz suyu duzsuzlaşdırma layihəsi həyata keçirir.
Ötən ilin sentyabrında Bakıda keçirilən Birinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanının ACWA Power şirkəti ilə 407 milyon dollarlıq dövlət‑özəl tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalanıb.
Rəsmi məlumatda bildirilir ki, layihə Xəzər dənizində yerləşən duzsuzlaşdırma zavodunun layihələndirilməsi, tikintisi, maliyyələşdirilməsi və istismarı üzrə ilk pilot PPP layihəsidir. Zavod Sumqayıt Sənaye Parkında qurulacaq və gündə 300 000 kubmetr içməli su istehsal edəcək.
Layihənin maliyyə dəyəri 407 milyon dollar, istismar müddəti isə 25 ildir; ACWA Power layihəni dizayn edib işlədəcək və layihənin sonunda idarəetmə dövlətə təhvil veriləcək.
Bu obyekt Bakı və Abşeron yarımadasının artan su tələbatını qarşılamaq, şirin su mənbələrini şaxələndirmək və beynəlxalq texnologiya transferini təmin etmək məqsədi daşıyır.
Azərbaycanın su təhlükəsizliyi strategiyası