Azərbaycan futbolunda gender ayrı-seçkiliyi
Azərbaycan Premyer Liqasının 3‑cü turunda Şamaxıda keçirilən “Karvan‑Yevlax” – “Qarabağ” oyunu zamanı “Qarabağ” klubunun müdafiəçiləri Musa Qurbanlı və Bədavi Hüseynov yan xətt hakimi Gülnurə Əkbərzadənin əlini sıxmayıb və ümumiyyətlə salamlaşmaqdan imtina ediblər.
Yerli idman portalları bu davranışın “birmənalı qarşılanmadığını” yazıb. Lakin “Qarabağ” klubu və Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası (AFFA) hadisə barədə rəsmi açıqlama verməyib.
Bu məqalədə həmin insidentin din-cəmiyyət kontekstini araşdırıb, digər ölkələrdəki oxşar hallarla edilən müqayisəni təqdim edəcəyik.
Qarabağ FK‑da baş verən hadisə
“Sport1.az”‑ın məlumatına görə, avqustun 31-i “Karvan‑Yevlax”la oyunda qadın yan xətt hakimi əlini uzatsa da, onunla görüşməkdən imtina edilməsi sosial şəbəkələrdə birmənalı qarşılanmayıb. Hadisə oyunun hakim heyəti və komanda tərəfindən sükutla qarşılaşıb. Ölkə mətbuatında bu insidentlə bağlı AFFA və klub tərəfindən hər hansı tədbir görüldüyü barədə məlumat çıxmayıb.
Uzun illərdir Qarabağ FK‑da oyunçuların dini dünyagörüşü barəsində müzakirələr gedir. 2014‑cü ildə “Aznews.az”-da çap edilən məqalədə “Qarabağ” baş məşqçisi Qurban Qurbanov və o vaxtkı kapitan Rəşad Sadıqovun vaxtilə komanda daxilində vəhabi qruplaşma yaratmaqda ittiham olunduğu, lakin bu iddiaların təsdiqini tapmadığı yazılmışdı.
Məqalədə deyilirdi ki, “artıq heç kəsi Qurbanovun və Sadıqovun dini baxışları düşündürmür”.
Bu kontekst göstərir ki, Qarabağ klubunun bəzi futbolçularının radikal dini cərəyanlara bağlılığı barədə cəmiyyətdə şayiələr var. Lakin rəsmi qurumlar indiyə qədər bunu nə təsdiqləyib, nə də təkzib edib.
Vəhabilik və qadınlarla ünsiyyət
Vəhabilik Səudiyyə Ərəbistanında XVIII əsrdə formalaşan sərt sünni cərəyanıdır; qadınlarla ictimai ünsiyyət və bərabər iştirak mövzusunda konservativ yanaşma sərgiləyir. İslam alimlərinin bir qismi “naməhrəm” qadınla əl sıxmağın yolverilməz olduğunu vurğulayır.
Məsələn, “islamqa.info” saytında bu məsələ ilə bağlı çap edilən fətvada “bir kişinin namahrəm qadınla əl sıxmasının tamamilə qadağan olması”ndan bəhs edilir. Hətta belə toxunuşun fitnə (təhrik) qaynağı olduğunu bildirir. Bu cür qadağalar bir çox mühafizəkar müsəlman kişilərin iş görüşlərində və ya idman arenasında qadınlarla əl sıxmaqdan çəkinməsinə gətirib çıxarır.
Dolayısı ilə, Musa Qurbanlı və Bədavi Hüseynovun davranışı fərdi deyil, müəyyən dini təlimlərin təsiri altında atılan addım kimi izah oluna bilər.
Qarabağ FK ətrafında vaxtilə yayılmış “vəhabi klubu” iddiaları da bu insidentin ideoloji kontekstini anlamaq üçün əhəmiyyətlidir. Klub rəhbərliyi öz oyunçularının dini mənsubiyyətini açıq müzakirəyə çıxartmasa da, bu cür hadisələr komandada sərt dini normaların təsirinə dair suallar doğurur.
Qadın hakimlərlə münasibətdə beynəlxalq təcrübə
2011, İngiltərə (snuker): Snukerçi Rory McLeod qadın hakim İvy Zhu ilə əl sıxmaqdan imtina edib. Səbəb olaraq dini inanc göstərib. Rəsmi cəza verilməyib, amma idman mediasında geniş tənqid olunub.
2015, Almaniya (futbol): Fortuna Düsseldorf oyunçusu Kerem Demirbay qadın hakim Bibi Steinhausa “qadınların kişi futbolunda yeri yoxdur” deyib. Klub ona maaş kəsintisi və qızlar arasındakı bir oyuna hakimlik etmək öhdəliyi qoyub; federasiya isə beş oyunluq diskvalifikasiya verib.
2018, İran (futbol hakimi): İranlı FİFA hakimi Alireza Faghani qadın həmkarı ilə əl sıxışdığına görə ölkəsində konservativ dairələrin təzyiqinə məruz qalıb. Hakim ölkəni tərk edə biləcəyini bildirib.
2023, İtaliya (futbol): A Seriyası hakimi Juan Luca Sacchi qadın köməkçi hakim Francesca Di Monte ilə salamlaşmaqdan imtina edib. O, bir oyunluq cəza və şifahi xəbərdarlıq alıb.
2025, ABŞ (MMA paneli): Həbib Nurmaqomedov CBS panelində qadın spiker Kate Scott ilə əl sıxışmayıb, səbəb kimi dini inancını göstərib. Sosial şəbəkələrdə mübahisə yaranıb, amma rəsmi cəza olmayıb.
Azərbaycan və beynəlxalq yanaşmaların müqayisəsi
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, müxtəlif idman sahələrində qadın hakimlərlə və ya spikerlərlə salamlaşmamaq, yaxud onlara qarşı hörmətsiz davranış hallarına bəzən sürətli və sərt reaksiya verilir. Almaniyada Kerem Demirbayın qadın hakimə qarşı diskriminativ şərhi maliyyə cəzası və diskvalifikasiya ilə nəticələnib, İtaliyada hakim Sacchi bir oyunluq cəza alıb.
Bu qərarlar intizam nizamnamələrinin qadınlara qarşı ayrıseçkiliyi qadağan etməsini və federasiyaların reputasiyalarını qorumağa çalışmasını göstərir.
Bunun əksinə olaraq, Qarabağ FK futbolçularının qadın yan xətt hakimi ilə görüşməməsi barədə nə klub rəhbərliyi, nə də AFFA hər hansı cəza tədbiri açıqlamayıb.
İctimai qınaq olsa da, rəsmi susqunluq Azərbaycan futbolunda gender bərabərliyinə dair qaydaların zəifliyini ortaya qoyur.
Komandada bəzi oyunçuların vəhabilik kimi sərt dini cərəyanlara yaxın olmaqlarına dair əvvəlki iddialar da nəzərə alınanda, belə addımların cəzasız qalması fərdi inancın kollektiv davranış qaydalarından üstün tutulduğunu göstərir. Nəticədə, beynəlxalq arenada uğur qazanmaqla tanınan Qarabağ klubunun reputasiyası zədələnə bilər.
İnsident həm də idmanda din və gender mövzularının toqquşmasını gündəmə gətirir. İslam qaydalarının sərt təfsirlərində qadına toxunmaq qadağan edilsə də, əksər din alimləri fərqli mövqelər sərgiləyirlər. Müasir idman təşkilatları isə gender bərabərliyini və inklüzivliyi prioritet sayır, oyunçuların və rəsmilərin cinsiyyət fərqi qoymadan salamlaşmasını tələb edən etika qaydaları tətbiq edirlər.
Qarabağ FK-nın futbolçuları Musa Qurbanlı və Bədavi Hüseynovun qadın hakimlə salamlaşmaqdan imtina etməsi Azərbaycanda gender bərabərliyi və idmanda dinin yeri barədə müzakirələrin kəsişdiyi həssas sahəyə toxunur..
Avropa federasiyalarının oxşar hallara sərt yanaşması (cəzalar, diskvalifikasiyalar) və rəsmi şəkildə qınaması Qarabağ klubundakı insidentə verilən rəsmi reaksiya boşluğunu daha da qabarıq göstərir.
Belə nəticə çıxarmaq olar ki, Azərbaycan futbolunu idarə edənlər və klublar gender əsaslı ayrıseçkiliyə dair açıq mövqe sərgiləməli, idmançıların dini inancına hörmətlə yanaşmaqla yanaşı, idmanda qlobal etik standartlara riayət edilməsini təmin etməlidir. Əks halda, bunun kimi insidentlər qadın hakimlərin azad və təhlükəsiz şəraitdə işləməsini risk altına sala bilər.
Azərbaycan futbolunda gender ayrı-seçkiliyi