Emin Mahmudov qolu ilə rekord və müzakirəyə səbəb oldu
Azərbaycan millisinin kapitanı Emin Mahmudov 2025-ci ilin sentyabrında Ukrayna yığmasına qarşı keçirilən Dünya Çempionatı seçmə oyununda vurduğu qol ilə ölkə futbolu tarixində əlamətdar bir rekorda imza atdı və bir sıra müzakirələrə səbəb oldu.
Mahmudov həmin matçda penaltidən yararlanaraq milli komandadakı qollarının sayını 15-ə çatdırdı və bununla da keçmiş hücumçu, hazırda “Qarabağ” futbol klubunun baş məşqçisi olan Qurban Qurbanovun 21 il toxunulmaz qalmış 14 qolluq rekordunu geridə qoydu. Beləliklə, Mahmudov Azərbaycan millisinin bütün zamanlar üzrə ən çox qol vuran futbolçusuna çevrildi.
Kapitan özü oyundan sonra verdiyi açıqlamada rekordunu komanda yoldaşlarının dəstəyinə borclu olduğunu vurğulayıb və “Rekordu yeniləmək üçün çox əziyyət çəkdim. Buna görə komanda yoldaşlarıma təşəkkür edirəm” – deyib.
Eminin qol sevinci: İşarənin mənası və dini simvolizm
Emin Mahmudovun tarixi qolu qədər diqqətçəkən bir məqam da onun qol sevinci zamanı göstərdiyi jest olub. O, qol vurduqdan sonra sol əlini yuxarı qaldıraraq özünəməxsus formada sevincini nümayiş etdirib. Bu qeyri-adi qol sevinci sosial şəbəkələrdə müzakirələrə səbəb olmaqla yanaşı, şərhçiləri də təəccübləndirib. Məsələ burasındadır ki, Emin Mahmudov son dövrlərdə həm klub, həm də milli oyunlarda məhz bu jestlə qol sevinci edir və artıq bir müddətdir bu vərdişi ilə azarkeşlərin marağını cəlb edir.
Mahmudov jurnalistlərin sualına cavab olaraq etdiyi jestin mənasını özü izah edib. Futbolçu bildirib ki, qol sevinci zamanı əlini havaya qaldırması müəyyən mənada dini motivlərlə bağlıdır:
“Bu, dinlə bağlıdır. Bu jesti internetdə görmüşdüm və xoşuma gəlmişdi. Ona görə edirəm. Bu jesti edən başqa futbolçular da var”.
Yəni, kapitanın sözlərinə görə, o, bu jesti ilk dəfə sosial mediada başqa futbolçularda görüb bəyənib və öz sevinci zamanı təkrarlamağa qərar verib. Mahmudovun açıqlamasından aydın olur ki, jest ümumi olaraq inancı ifadə edən bir davranışdır, lakin konkret hansı dini rəmzi təmsil etdiyi onun dilindən açıq şəkildə eşitmək mümkün olunmayıb.
Bununla belə, sosial şəbəkə müzakirələrində Mahmudovun jestinə fərqli şərhlər verilib. Bəzi izləyicilər iddia edir ki, kapitanın qol sevincində əlini qaldırması şiə məzhəbinə aid bir simvolizm daşıyır. Onlar bu jesti İslam tarixindəki məşhur “Qədir-Xum salamı” ilə əlaqələndiriblər. İddialara görə, Məhəmməd peyğəmbər Qədir-Xum xütbəsi zamanı İmam Əlinin əlini məhz Mahmudovun jestinə bənzər şəkildə yuxarı qaldıraraq onu müsəlmanlara öz canişini kimi təqdim edib.
Bu baxımdan, sosial mediada bəzi istifadəçilər Mahmudovun qol sevincini şiəliyin rəmzi bir təzahürü kimi yozublar.
Komanda yoldaşlarının reaksiyası və şərhlər
Mahmudovun qolundan sonrakı anlarda digər komanda yoldaşlarının davranışı da sosial mediada müzakirələr yaradıb. Xüsusilə Musa Qurbanlı və Abbas Hüseynovun həmin qola reaksiyası müzakirə edilib. Bəzi istifadəçilər iddia edir ki, komanda yoldaşları Mahmudovun tarixi qoluna layiqincə sevinməyiblər və aradakı soyuqluq gözə çarpıb.
Musa Qurbanlının – Qurban Qurbanovun oğlu olan gənc hücumçunun Eminin penaltidən vurduğu qola nisbətən sönük reaksiya göstərməsi barədə şərhlər yayılıb. Sosial şəbəkədə paylaşılan videokadrlarda Musa Qurbanlının komanda yoldaşına qarşı təmkinli yanaşdığı, hədsiz emosional reaksiya vermədiyi iddia olunur.
Bəzi rəylərdə bunun səbəbi kimi, Mahmudovun həmin qolla atası Qurban Qurbanovun rekordunu qırması nəticəsində Musada yaranan rəqabət hissi göstərilib. Yəni gənc futbolçu atasının rekordunun təzələnməsindən məmnun qalmaya bilər.
Bu iddia təbii ki, subyektiv mülahizədən ibarətdir və Musa Qurbanlının əslində nə düşündüyü barədə konkret fakt yoxdur. Bunun əksinə, digər azarkeşlər qeyd edirlər ki, Musa həmin anda sadəcə oyuna köklənib və artıq qələbə qolunu vurmağa can atdığı üçün sakit qalıb və burada şəxsi inciklik axtarmaq düzgün deyil.
“Bu simvol vəhabiliklə əlaqələndirilir”
Digər diqqət çəkən digər məqam müdafiəçi Abbas Hüseynovun jestidir. Qol epizodu zamanı Abbasın sanki komandadan ayrı şəkildə əlini göyə doğru işarə etməsi, yəni şəhadət barmağını qaldırması gözə dəyib. Bu jest dünya futbolunda da bir çox müsəlman oyunçunun etdiyi təkbir (tövhid) işarəsi kimi tanınır – Allahın birliyini ifadə edən barmaq işarəsi.
Sosial mediada bəzi istifadəçilər məhz bu nüansa fokuslanaraq Abbas Hüseynovun qol sevincindəki hərəkətini “sələfi-vəhabi” üslubunda bir jest kimi qiymətləndiriblər.
Məlumdur ki, son illərdə radikal dini qruplar bu cür təkbir işarəsini öz simvolikalarında geniş istifadə etdiyindən, cəmiyyətdə bu jest bəzən vəhabiliklə əlaqələndirilir. Həmin istifadəçilərin fikrincə, Mahmudovun “şiə jesti”nə cavab olaraq bəzi komanda yoldaşlarının təkbir işarəsi göstərməsi milli komandadakı mümkün fikir ayrılığının göstəricisidir.
Qarabağ FK ətrafında vaxtilə yayılmış “vəhabi klubu” iddiaları bu hadisə ətrafında yaranmış kontekstini anlamaq üçün əhəmiyyətlidir. Klub rəhbərliyi bu günə qədər öz oyunçularının dini mənsubiyyətini açıq müzakirəyə çıxartmayıb. Amma komandada sərt dini normaların təsirinə dair iddialar cəmiyyət arasında müzakirə edilir.
Qarabağ FK‑da oyunçuların dini dünyagörüşü barəsində müzakirələr həmişə olub. Hətta 2014‑cü ildə “Aznews.az”-da dərc edilən məqalədə “Qarabağ” baş məşqçisi Qurban Qurbanov və o vaxtkı kapitan Rəşad Sadıqovun vaxtilə komanda daxilində vəhabi qruplaşma yaratmaqda ittiham olunduğu, lakin bu iddiaların təsdiqini tapmadığı yazılmışdı.
- Qarabağ FK: Vəhabilik və Azərbaycan futbolunda gender normaları
- Bakı Dövlət Sirkinin aktyoru rəhbərlikdən şikayət edir
- Avropa İttifaqı İsrailə sanksiya tətbiq etmək istəyir
Sosial şəbəkələrdə ortaya atılan iddialar
Emin Mahmudovun qol sevinci ətrafında sosial platformalarda müxtəlif spekulyativ iddialar irəli sürülüb. Xüsusilə bir qrup istifadəçi hadisəni komandadaxili dini zəmində qarşıdurma kimi qələmə verib. Aşağıda müzakirələrdə tez-tez rast gəlinən əsas iddiaları ümumiləşdirək:
⏺︎ “Şiə-vəhabi qarşıdurması”: İddia olunur ki, milli komanda üzvləri arasında məzhəb mənsubiyyətinə görə gizli bir qütbləşmə var. Bir qrup futbolçu (Mahmudov da daxil olmaqla) şiədir, digərləri isə “vəhabi” və ya sələfi görüşlüdür və bu, komandadaxili münasibətlərə təsir edir. Mahmudovun qol sevincindəki jesti şiəlik rəmzi kimi, bəzi yoldaşlarının jestləri isə sələfilik təzahürü kimi təqdim olunur.
⏺︎ Penaltinin vurulmasına mane olunması: Sosial şəbəkədə yayılan fikirlərə görə, komandadakı “sünni/vəhabi qruplaşma” (əslində isə Qarabağ FK-nın nüfuzunun təsiri) Emin Mahmudovun milli komandada penaltidən qol vurmasını istəmir. Məhz bu səbəbdən əvvəlki oyunlarda Mahmudova bir sıra hallarda penalti vurmağa imkan verilməyib. Hətta bəzi paylaşımlarda, “Əgər Emin penalti vurub yenə qol vursa idi, rekordu qabaqcadan qıracaq və komandadakı nüfuzu artacaqdı” kimi iddialarla bunun qəsdən əngəlləndiyi yazılıb.
⏺︎ Kapitanlıq sarğısının əlindən alınması: Digər bir iddia Mahmudovun kapitanlıqdan kənarlaşdırılması ilə bağlıdır. Bildirilir ki, komandanın daxili çəkişməsi ucbatından Eminin kapitanlıq sarğısı əlindən alınıb. Bu fikir tərəfdarları bunun da dini ayrı-seçkilik zəminində baş verdiyini irəli sürür. Həmçinin kapitanlığın başqa futbolçulara (məsələn, Abbas Hüseynov və ya başqalarına) verilməsini buna sübut kimi göstərirlər.
⏺︎ Musa Qurbanlı və Abbas Hüseynov faktoru: Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, məhz bu iki futbolçunun davranışı xüsusilə hədəf seçilib. Sosial mediada yayılan paylaşımların rəy bölməsində “Musa Eminə qısqanclıq edir” və “Abbas vəhabiliyi təbliğ edir” kimi ittihamlara da rast gəlmək olur. Bu yanaşmaya əsaslananlar iddia edir ki, Musa Qurbanlı məhz atası Qurban Qurbanovun rekordunun qırılmasından məyus olub və komandada liderlik uğrunda Eminə paxıllıq edir. Abbas Hüseynovun isə sələfi təmayüllü olduğu üçün şiə rəmzinə biganə qalması və öz dini jesti ilə cavab verməsi irəli sürülür.
Rəsmi olaraq isə nə AFFA, nə də milli komandanın məşqçiləri tərəfindən komandadaxili nə dini, nə də digər kontekstdə qarşıdurma barədə hər hansı açıqlama verilməyib. Əksinə, milli komandanın rəsmi nümayəndələri və elə futbolçuların özləri dəfələrlə bildiriblər ki, komandada “mətanət və birlik mühiti hökm sürür”.
Kapitanlıq və penalti məsələsi
Sosial mediada səslənən iddiaları dəqiq təhlil etmək üçün bəzi məqamları xatırlatmaq yerinə düşər. İlk növbədə, Mahmudovun penalti vurmasına “imkan verilməməsi” və kapitanlıq sarğısının ondan alınması kimi hallar doğrudurmu və əgər baş veribsə, səbəbləri nədir?
Əslində, 2024-cü ilin payızında milli komandanın baş məşqçisi təyin olunmuş portuqaliyalı mütəxəssis Fernando Santuş ilk oyunlarından birində kapitanlıq mövqeyində dəyişiklik etmişdi. Santuş Estoniyaya qarşı oyunsonrası mətbuat konfransında Mahmudovun kapitanlıqdan kənar qalması barədə sualı cavablayarkən bunun sırf idarəçilik və intizam səbəbindən olduğunu bildirmişdi. Məşqçinin sözlərinə görə, kapitan komandanın meydandakı sözçüsü olmalı və onun tapşırıqlarını qüsursuz yerinə yetirməlidir.
Santuş ilk oyunda penalti epizodu ilə bağlı xüsusi göstəriş verdiyini, lakin bu tapşırığa riayət olunmadığını açıqlayıb və “Kapitan baş məşqçinin tapşırıqlarını yerinə yetirə bilmirsə, digər kapitanı seçməliyik” deyə vurğulayıb. Yəni, baş məşqçi açıq şəkildə bildirmişdi ki, Mahmudov taktiki intizama əməl etmədiyi üçün (xüsusilə penaltinin icrası məsələsində) növbəti matçda kapitanlıq sarğısı başqa oyunçuya verilib.
Beləliklə, kapitanlığın alınması hansısa motivlə deyil, peşəkar-idman intizamı ilə əlaqələndirilib. Həmin dövrdə, məsələn, müdafiəçi Bədavi Hüseynovun və ya Abbas Hüseynovun bir neçə oyunda kapitan kimi meydana çıxdığını gördük ki, bu da Santuşun rotasiya qərarı olub.
Bundan əlavə, Santuşun dövründə cəmi bir neçə oyun keçdiyini və komandada o zaman ümumilikdə nəticələrin uğursuz olduğunu nəzərə alsaq, kapitanlıq mövzusunun sonradan yenidən Mahmudovun xeyrinə həll olunduğunu görmək olar.
Santuşdan sonra müvəqqəti baş məşqçi təyin olunan Ayxan Abbasov yenidən kapitan sarğısını Emin Mahmudova etibar edib və Mahmudov Ukrayna ilə oyunda komandaya kapitan kimi liderlik edib.
Kontekst: “qruplaşma və qarşıdurma”
Emin Mahmudovun rekord qırması ətrafında yaranan müzakirələri yalnız meydandakı penalti zərbəsi və ya kapitanlıq sarğısı ilə izah etmək sadəlövhlük olardı. Burada daha dərin, illərdir formalaşan iki xətt var: Qarabağ klubu ətrafında formalaşmış kult və tayfaçılıq.
“Qarabağ” ətrafında uzun müddətdir formalaşmış “vəhabi klubu” söhbətləri cəmiyyətin yaddaşındadır. Musa Qurbanlı və Abbas Hüseynov da məhz həmin klubdan çıxan oyunçulardır.
Azərbaycan futbolunda qohumbazlığın, tərəfkeşliyin və şəxsi nüfuz dairələrinin rolunu nəzərə alanda, ictimaiyyətin şübhələrinin əsassız olmadığını qəbul etmək lazımdır. Yəni, rəsmi sənəd və ya “sübut” olmasa da, belə bir mühitin mümkünlüyü inandırıcı görünür.
Emin Mahmudovun uzun müddətdir Qurban Qurbanovun rekordu qorunsun deyə penaltilərdən kənarda saxlanılmasını da faktlarla tam sübut etmək çətindir. Amma inkar etmək olmaz ki, Mahmudovun penalti vurmaq imkanları azalıb, kapitanlığı da əlindən alınıb. Bu qərarların hər birinə “intizam” və “taktika” adı qoymaq olar, amma ictimai cəmiyyət tərəfindən bu, çox belə oxunur: Qurbanovun rekordunun qorunması.
Nəticə etibarilə, meydanda baş verənlərdən daha güclü olan görünməyən mühitdir:
- Qarabağ klubu və Qurban Qurbanovun kultunun Azərbaycan futboluna təsiri,
- qohumbazlıq və favoritizm təsəvvürü,
- dini simvolların ictimai qavrayışdakı gücü.
Bu üç xətt birləşəndə ortaya çıxan mənzərə budur: “qruplaşma və qarşıdurma”.
Emin Mahmudov qolu ilə rekord və müzakirəyə səbəb oldu
Emin Mahmudov qolu ilə rekord və müzakirəyə səbəb oldu