İsrail və Fransa
İsrail Müdafiə Nazirliyi rəsmi açıqlama yayaraq Fransadan bütün müdafiə tədarükünü “sıfıra endirmək” qərarını elan edib.
Bu qərar çərçivəsində yeni müqavilələr bağlanmayacaq, mövcud kontraktlar isə icra olunsa da, gələcəkdə heç bir idxal planlaşdırılmır. Əvəzində vəsaitlər İsrailin öz daxili (“Blue and White”) istehsalına və ya “dost ölkələr”ə yönəldiləcək.
Qərarın səbəbləri
İsrail tərəfi bu addımı Fransanın son illərdə (xüsusilə 2024-2026-cı illərdə) İsrailə qarşı “düşmən mövqe” tutması ilə izah edir. Əsas səbəblər bunlardır:
- Fransa Prezidenti Emmanuel Macron-un 2024-cü ilin oktyabrında Qəzza müharibəsi fonunda İsrailə silah göndərilməsinin dayandırılmasını təklif etməsi və “siyasi həllə qayıtmaq” çağırışı.
- Fransanın Qəzza və Livan əməliyyatları üçün istifadə oluna biləcək bəzi silah növlərinin ixracına məhdudiyyət qoyması və İsrail şirkətlərinin Parisdə keçirilən müdafiə sərgilərinə qatılmasının qarşısını alması.
- Fransa ərazisi üzərindən İsrailə və ya regiona (o cümlədən İranla bağlı əməliyyatlar üçün) hərbi sursat daşıyan ABŞ təyyarələrinə uçuş icazəsi verməməsi (son hadisələrdə xüsusilə vurğulanıb).
- 2025-ci il sentyabrında Fransanın Fələstin dövlətini tanıması və BMT-də İsrailə qarşı silah embarqosu təşəbbüslərini dəstəkləməsi.
İsrail Müdafiə Nazirliyinin baş direktoru general-mayor Amir Baram qərarı belə şərh edib: “Fransa İsrailin təhlükəsizliyinə zərər verən addımlar atır. Biz bu ölkə ilə əməkdaşlığı sıfıra endirərək vəsaitləri yerli istehsala və ya etibarlı müttəfiqlərə yönəldirik.”
Müdafiə naziri Israel Katz və nazirliyin rəhbərliyi bu siyasəti son 18 ayda xarici təchizatçılardan asılılığı azaltmaq strategiyasının bir hissəsi kimi görür.
Nə qədər əhəmiyyətlidir?
Fransa İsrail üçün əsas silah təchizatçısı deyil. 2024-cü ildə Fransanın İsrailə verdiyi ixrac lisenziyalarının ümumi dəyəri cəmi 27-162 milyon avro civarında olub (ümumi Fransa silah ixracının 20 milyard avrodan çox olduğu fonunda bu, çox kiçik paydır). Buna görə də qərar daha çox simvolik və siyasi xarakter daşıyır. Fransız mətbuatı (məsələn, Mediapart) bunu “əsasən simvolik addım” kimi qiymətləndirir.
Bununla belə, qərar iki ölkə arasında müdafiə əlaqələrinin ciddi şəkildə pisləşdiyini göstərir və İsrailin “dost olmayan” ölkələrlə hərbi ticarəti məhdudlaşdırmaq siyasətinin davamıdır.
Fon və kontekst
Bu addım Qəzza müharibəsi (2023-2024), Livan sərhədindəki gərginlik və son dövrdə İsrail-İran qarşıdurmasının güclənməsi fonunda atılıb. İsrail rəsmiləri Fransanı “İsrailin təhlükəsizliyinə zərər verən” siyasət aparmaqda ittiham edərək, Avropada və beynəlxalq arenada artan təcrid hissi ilə bağlı cavab tədbirləri gördüyünü bildirir.
Hazırda İsrail müdafiə sənayesinin daxili istehsal gücünü artırmaq və ABŞ, Almaniya kimi etibarlı müttəfiqlərə daha çox yönəlmək istiqamətində işlər aparır.
İsrail və Fransa