Avropa Əbu-Dabi masasında
Fransanın xarici işlər naziri Jan-Noel Barro noyabrın 8-də RTL kanalına deyib ki, Əbu-Dabidə Ukrayna ilə bağlı keçiriləcək danışıqlarda avropalılar da təmsil olunacaq: “Fransa orada olacaq ki, Avropanın səsi eşidilsin”. Rusiya, ABŞ və Ukrayna nümayəndələrinin görüşü noyabrın 10-da başlayıb, təxminən dörd saat davam edib, noyabrın 11-də davam edəcək, belə formatda sonuncu görüş fevralda olub.
“İnterfaks”ın yazdığına görə, Rusiya nümayəndə heyətinə prezidentin köməkçisi Vladimir Medinski rəhbərlik edir, heyətdə Baş Qərargahın kəşfiyyat idarəsinin rəisi İqor Kostyukov və FSB rəsmiləri də var. ABŞ-ni Stiv Vitkoff və Cared Kuşner təmsil edir, görüşdə NATO-nun Avropadakı baş komandanı general Aleksus Qrinkeviç də iştirak edir.
DW-nin “Ukrainskaya Pravda” nəşrinə istinadla yazdığına görə, Ukrayna nümayəndə heyətinə yaxın mənbə tərəflərin birinci gün yaxın vaxtlarda geniş miqyaslı əsir mübadiləsi barədə razılığa gəldiyini deyib. Rəsmi nəticələr açıqlanmayıb. ABŞ-nin Dövlət katibi Marko Rubio danışıqları “çox məhsuldar” adlandırıb: “Hesab edirik ki, üçtərəfli formata sonda Avropa tərəfdaşlarımız da qoşulmalıdır, çünki onlar bu problemin uzunmüddətli həllinin bir hissəsidir”. Azadlıq Radiosunun yazdığına görə, Cared Kuşner ABŞ-nin fikir ayrılıqlarını azaltdığını deyib, təfərrüat verməyib.
“The Guardian”ın yazdığına görə, ABŞ rəsmiləri noyabrın 10-da başlayan üçtərəfli danışıqlarda müharibəyə “birdəfəlik son” qoymağa çalışacaqlarını deyib. Administrasiyanın təklifinə Rusiya ilə Avropa arasında “uzunmüddətli təhlükəsizlik quruluşu” yaradılması da daxildir. Rəsmilərdən biri bildirib ki, buna görə “Avropa masada olmalıdır”, 2022-ci ildə işini dayandıran NATO-Rusiya Şurası bərpa oluna, Rusiyaya qarşı sanksiyalar qaldırıla bilər.
Amerikalı rəsmilər Ukrayna üçün NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzər təhlükəsizlik zəmanətini Rusiya ilə müzakirə etdiklərini də iddia edir: “Əldə edəcəkləri faktiki olaraq NATO-ya çox bənzər olacaq”. Rəsminin sözlərinə görə, bu məsələni Donald Tramp və Volodimir Zelenski müzakirə etməlidir. Rusiya Ukraynanın NATO-ya qəbuluna və Qərb ölkələrinin Ukraynaya qoşun yeritməsinə qəti etiraz edir. Avropalı rəsmilər isə Moskvanın NATO-nun Şərqi Avropadakı hərbi mövcudluğunu azaltmaq tələbində israr edəcəyindən narahatdır.
“The Economist” jurnalının mənbələrə istinadla yazdığına görə, amerikalı danışıqçılar son vaxtlar Donetsk və Luqansk vilayətlərinin sərhədlərini dəyişmək ideyasını da irəli sürüb. Məqsəd Rusiyanın bu bölgələri tam ələ keçirdiyini elan edə bilməsi, Ukraynanın isə əraziləri təhvil verməməsidir. Jurnalın mənbələri Rusiyanın danışıqlarda “qeyri-adi çeviklik” göstərdiyini, amma ABŞ-nin Moskvanın Avropa təhlükəsizliyi müzakirələri bəhanəsi ilə döyüşləri uzada biləcəyindən ehtiyat etdiyini deyir.
Avropa ölkələrinin xarici işlər nazirləri noyabrın 9-da G7-nin Parisdəki görüşündə ABŞ-nin Dövlət katibi Marko Rubioya Avropanın sazişdə söz sahibi olmalı olduğunu deyib. Almaniyanın xarici işlər naziri Yohann Vadeful Avropanın təhlükəsizlik quruluşunda əsaslı dəyişikliyin “nə zəruri, nə düzgün, nə də münasib” olduğunu bildirib: “Avropa bu masada olmalıdır”. O, Əbu-Dabidə “danışıq şousu” olmaması üçün Moskvanı “maksimalist tələblərdən” əl çəkməyə çağırıb. Ukraynanın xarici işlər naziri Andriy Sibiqa isə deyib: “Heç kimin bizim taleyimizi arxamızca həll etməyə haqqı yoxdur”.
ABŞ-nin xüsusi nümayəndəsi Stiv Vitkoff X-də yazıb ki, Rusiya ilə üçtərəfli görüşdən əvvəl ABŞ, Ukrayna və Avropa nümayəndələri məsləhətləşmələr aparıb. Onun sözlərinə görə, iştirakçılar gələcək razılaşmaların Ukraynanın suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və müstəqil qərar qəbul etmək hüququnu nəzərə almalı olduğunu, etibarlı təhlükəsizlik zəmanətləri verməli olduğunu vurğulayıb.
DW-nin yazdığına görə, eyni fikirlər görüşün yekununda Aİ, Fransa, Almaniya, İtaliya, Britaniya, Ukrayna, ABŞ və NATO nümayəndələrinin birgə bəyanatında da əksini tapıb. Sənəddə Ukraynanın uzunmüddətli təhlükəsizliyini gücləndirəcək və danışıqlar yolu ilə nizamlanma üçün etimad yaradacaq çərçivənin birgə hazırlanması hədəf kimi göstərilir.
“Financial Times”ın amerikalı rəsmiyə istinadla yazdığına görə, Vaşinqton Rusiyanın razılığını almağa çalışır ki, danışıqlarda avropalılar da iştirak etsin. Qəzetə görə, iki günlük görüşdə əsas mövzular Ukrayna və Rusiya üçün təhlükəsizlik zəmanətləri və ərazi məsələsidir. Rusiyanın danışıqlar qrupundakı mənbə isə “İnterfaks”a deyib ki, əsas mövzu Avropada yeni təhlükəsizlik sisteminin əsas cəhətləridir, Ukraynanın nizamlanması yalnız bəndlərdən biridir.
Barro Fransanı kimin təmsil edəcəyini hələ deyə bilmədiyini bildirib, avropalıların danışıqlarda hansı formatda iştirak edəcəyinə dair təfərrüat verməyib. Nazirin sözlərinə görə, son həftələrdə Avropa ölkələri amerikalı vasitəçiyə qitənin gələcəyinə aid heç bir müzakirənin onların gözləntilərini və tələblərini nəzərə almadan keçə bilməyəcəyini çatdırıb. O, əvvəlki oxşar danışıqların bəzən avropalılarla, bəzən onlarsız keçdiyini xatırladıb.
Avropanın danışıqlarda kimin adından çıxış edəcəyi mübahisə mövzusudur. İtaliyanın Baş naziri Corca Meloni Avropa ölkələrinin dağınıq hərəkət etdiyini tənqid edib və vahid Aİ heyəti yaradılmasını təklif edib. Aİ-nin xarici siyasət rəhbəri Kaya Kallas sülh sazişinin Avropa İttifaqı olmadan bağlanmamalı olduğunu deyib. Berlində isə avropalılarsız danışıqların nəticəsiz qalacağı bildirilir.
Danışıqlar Rusiyanın Ukraynanın energetika sisteminə zərbələrini artırdığı vaxta düşüb. Zelenski Moskvanı görüşdən əvvəl “bütün ölkəni işıqsız qoymaqla” təzyiq göstərməyə çalışmaqda ittiham edir.
Avropa ilə ABŞ arasında qitənin təhlükəsizliyi məsələsində də fikir ayrılığı var: “The Washington Post”un yazdığına görə, Cared Kuşner Rusiya-NATO Şurasını model götürməyi təklif edib, avropalı siyasətçilər isə bu mövzunun yalnız atəşkəsdən sonra müzakirə oluna biləcəyini deyir.
ABŞ prezidenti Donald Tramp noyabrın 8-də CBS kanalının “60 Minutes” proqramında razılaşmanın yaxın olduğunu deyib və Kiyevin bəzi ərazilərdən imtina etməli ola biləcəyinə işarə vurub: onun sözlərinə görə, müharibə bitəndən sonra Ukrayna “bir qədər fərqli formada” olacaq. Tramp hansı ərazilərdən söhbət getdiyini açıqlamayıb. O, Putinlə Zelenski arasında “böyük nifrət” olduğunu, müharibənin yalnız onun sayəsində bitəcəyini də bildirib. Zelenski isə əvvəlki açıqlamasında deyib: “Əlbəttə, Rusiya bizim ərazilərimizdən imtina etməyimizi istəyir. Biz isə qətiyyən heç nəyi güzəştə getmək istəmirik”.
ABŞ-nin Dövlət katibi Marko Rubio jurnalistlərə deyib ki, Cared Kuşner və Stiv Vitkoffun iştirak edəcəyi görüşdə “bəzi irəliləyiş” əldə oluna bilər. O, Ukrayna və Avropanın müharibədən sonrakı təhlükəsizlik quruluşu ilə bağlı müəyyən uğurlar olduğuna işarə edib, amma təminatların müzakirəsi üçün əvvəlcə “münaqişənin aşılması” lazım olduğunu vurğulayıb.
Kreml sözçüsü Dmitri Peskov noyabrın 9-da Trampın sözlərinə “Ukraynanın formasına gəlincə, coğrafi baxımdan bu, artıq başqa ölkədir, “yerdəki” reallıqlar göz qabağındadır” cavabını verib. Peskov Əbu-Dabidə yalnız Rusiya və Ukrayna arasında ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə üçtərəfli danışıqların planlaşdırıldığını vurğulayıb. “Politico”nun mənbələrinə görə isə Britaniya, Fransa və Almaniya milli təhlükəsizlik müşavirləri səviyyəsində Əbu-Dabidə olacaq, amma çox güman ki, danışıqlara birbaşa qatılmayacaq.
Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen isə Aİ-nin Əbu-Dabidə tərəfdaşları ilə birlikdə təmsil olunacağını yazıb. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov gündəmin birinci bəndinin Rusiya, Ukrayna və regionun təhlükəsizliyi olduğunu deyib və bunu alqışlayıb. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Trampla telefon danışığında İstanbulu yenidən danışıq yeri kimi təklif edib.
ABŞ-nin xüsusi nümayəndəsi Cared Kuşner X-də yazıb ki, Stiv Vitkoffla birlikdə danışıqlardan əvvəl Ukrayna, Aİ, NATO, Almaniya, Fransa, Britaniya və İtaliya nümayəndələri ilə görüşəcəklər. Kuşnerin sözlərinə görə, kompleks və uzunmüddətli razılaşma üçün sonda Rusiya ilə Avropa arasında birbaşa təmas da lazım olacaq. Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Vasili Nebenzya isə Təhlükəsizlik Şurasında Moskvanın münaqişənin dondurulmasına razı olmayacağını bildirib.