Elektromobil idxalına ƏDV: Azərbaycanın elektrik avtomobilinin qiyməti nə qədər olacaq?

Elektromobil idxalına ƏDV

Nə baş verir?

Gələn ildən Azərbaycanda hibrid və elektrik mühərrikli minik avtomobillərin idxalına və satışına əlavə dəyər vergisi (ƏDV) tətbiq ediləcək.

Əsaslandırma ondan ibarətdir ki, bərpa olunan enerji nəqliyyatı ilə bağlı güzəştlər yerli avtomobil istehsalına dəstək verirdi, amma artıq bazarda yerli istehsalın başlama vaxtı çatıb.

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Vergi siyasəti baş idarəsinin rəisi Nicat İmanov və millət vəkili Vüqar Bayramov bildirirlər ki, güzəştlərin bitməsi yerli istehsalın stimullaşdırılması və bazarın tənzimlənməsi məqsədi daşıyır.

---

• Rusiya təyyarəsinin vurulması labüd ola bilər – Çexiya Prezidenti
• Saxarov mükafatı həbsdəki jurnalistlərə verilib
• Bakının mərkəzində bir gey öldürüldü, bəs hökumət və cəmiyyət buna necə yanaşdı?

---

Güzəştlər: “Yaşıl nəqliyyatın təşviqi”

Azerbaycanda elektromobillərin və hibrid avtomobillərin təşviqi 2019‑cu ildən başlayıb. Həmin ildən elektrik mühərrikli avtomobillərin idxalı ƏDV‑dən azad edilib. 2022‑ci ildən bu güzəşt həm idxal, həm də satış mərhələsi çərçivəsində genişləndirilib və eyni il hibrid avtomobillərə də şamil olunub. 2023‑cü ildə isə güzəşt müddəti 1 yanvar 2026‑dək uzadılıb.

Qanuna görə, hibrid avtomobil güzəşti yalnız mühərrik həcmi 2 500 sm³‑dən kiçik və buraxılış ili üç ildən çox olmayan nəqliyyat vasitələrinə aid idi. Bu güzəştlər nəticəsində ölkəyə elektrik və hibrid avtomobillərin axını sürətlə artıb.

2024‑ün ilk üç ayında ölkə 3 002 elektrik avtomobili idxal edilib ki, bu da 2021‑ə nisbətən 19 dəfə çoxdur. Elektrik avtomobillərinin qiyməti təxminən 72 250 AZN, hibridlərin orta qiyməti isə 30 600 AZN olub.

2023‑cü ildə Çin istehsalçılarının tədarükü sayəsində Azərbaycanın elektrik avtomobil parkı 3 %‑ə çatıb.

Vergi güzəştləri təkcə alıcılara deyil, istehsalçılara da şamil edilib. 2023‑cü ilin mayından yerli istehsal olunan avtomobillərin satışından ƏDV 10 il müddətinə götürülüb. 2031‑ci ilədək yerli istehsal üçün gətirilən ehtiyat hissələri və komponentlər də ƏDV‑dən azaddır. Bu tədbirlər yerli avtomobil sənayesinə investisiya çəkmək məqsədi daşıyır.

Digər vergi dəyişiklikləri

Yeni vergi dəyişiklikləri təkcə “yaşıl” avtomobillərə deyil, daxili yanma mühərrikli köhnə avtomobillərə də təsir edəcək. 2026‑dan etibarən 7 il və daha köhnə benzin avtomobilləri üçün aksiz vergisinin hesablanmasında tətbiq olunan əmsal 1.2‑dən 1.5‑ə, dizel avtomobilləri üçün isə 1.5‑dən 2‑ə yüksələcək.

Ekspertlər bu addımın köhnə avtomobillərin idxalını məhdudlaşdıraraq, daha müasir və kiçik mühərrikli nəqliyyat vasitələrinin alınmasını təşviq edəcəyini bildirirlər.

Azərbaycan Avtomobil Dilerləri Assosiasiyasının sədri Eyyub Əliyev qeyd edir ki, ölkənin minik avtomobili parkının 86 %-dən çoxu 10 ildən artıq yaşı olan nəqliyyat vasitələridir. Əliyev hesab edir ki, aksiz vergilərinin artırılması və hibrid avtomobillərə verilən güzəştlərin sona çatması bazarda ikinci əl avtomobillərin canlanmasına və elektrik avtomobillərə marağın artmasına səbəb olacaq.

Hökumətin yerli istehsal planları

Mövcud avtomobil sənayesi

Azərbaycanda tamhüquqlu avtomobil istehsalı yoxdur; hazırda yalnız müxtəlif markaların yığılması həyata keçirilir. Naxçıvan Avtomobil Zavodunda (NAZ-Lifan) “Maple X3 PRO” modeli, Neftçala sənaye zonasında İranın “Khodro” şirkəti ilə birgə “Xəzər” avtomobilləri, Hacıqabul birgə müəssisəsində isə “Chevrolet” markalı avtomobillərin yığılması aparılır.

2024‑ün yanvar‑oktyabr aylarında bu müəssisələrdə cəmi 4 433 minik avtomobili istehsal olunub, bu da əvvəlki ilə nisbətən 86.6 % artım deməkdir.

Bu yığımların hamısı SKD (separate knock-down) metoduna əsaslanır; əsas komponentlər xaricdən gətirilir.

Elektrik avtobusları və BYD layihəsi

“Yaşıl enerji” strategiyasının elementlərindən biri Azərbaycanda elektrik avtobuslarının yığılmasıdır. 2023‑cü ildə Prezident İlham Əliyev tərəfindən imzalanan fərmanla elektrik avtobuslarının istehsalını təşviq edən proqram qəbul edilib.

Bundan sonra Çin şirkəti BYD ilə “SARDA Group” və İqtisadiyyat Nazirliyinin Biznesin İnkişafı Fondu arasında birgə müəssisə olan “Azerbaijan Energy Automotive Factory” (AEAF) yaradılıb. 2025‑ci ilin sentyabrında Sumqayıt Sənaye Parkında ilk tam elektrik avtobusu təqdim olunub.

12 metr uzunluğunda bu avtobus 82 sərnişin daşıyır və bir şarjla 350 km məsafə qət edə bilir. Bütün montaj SKD üsulu ilə həyata keçirilib, təqdimatda iqtisadiyyat nazirinin müavini Səməd Bəşirli, Çinin səfiri Lu Mei və BYD şirkətinin rəhbərliyi iştirak edib.

BYD layihəsi təkcə avtobuslarla məhdudlaşmır. 2024‑cü ilin noyabrında imzalanan sazişə əsasən, investisiya dəyəri 60 milyon ABŞ dolları olan bu layihə 600 yeni iş yeri yaradacaq və 2025‑2028‑ci illərdə ildə 200 elektrik avtobusu istehsalı nəzərdə tutur.

2026‑dan etibarən aşağı tonnajlı elektrik yük maşınları, kommunal texnikalar və elektrik minik avtomobillərinin yığılması planlaşdırılır, 2028‑dən etibarən isə enerji saxlama sistemləri üçün batareyalar istehsal olunacaq. BYD gələcək illərdə istifadə olunan komponentlərin 40 %-ni lokallaşdırmağı və Azərbaycanın regionda elektrik nəqliyyatı distribüteri rolunu oynamağını hədəfləyir.

İqtisadçı: “Bu avtomobillərin yalnız təkərinin havası yerlidir”

Real Partiyasının sədri, iqtisadçı Natiq Cəfərli hökumətin “yerli avtomobil istehsalı” ifadəsini kəskin tənqid edir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda real zavod yoxdur, yalnız “vintaçanla yığım” üsulu ilə benzin mühərrikli avtomobillərin yığımı həyata keçirilir və bu avtomobillərin “yalnız təkərinin havası yerlidir”.

“Hardadır o yerli istehsal olan elektrik və hibrid maşınlar?”

O, Türkiyəni nümunə göstərərək bildirir ki, qonşu ölkədə 13 avtomobil fabriki var, ehtiyat hissələrinin 35‑45 %-i ölkə daxilində istehsal olunur və bu sahədə 410 min nəfər çalışır.

Azərbaycan isə hazırda əsasən çin istehsalı elektrik avtomobillərinin idxalından asılıdır. 2024‑ün ilk 10 ayında ölkəyə gətirilən 2 592 elektrik avtomobilin 77 %-i Çin markaları olub.

“OilPrice” nəşri yazır ki, Çin istehsalçılarının bazarda böyük pay qazanması birmənalı olmayan nəticələrə gətirib çıxara bilər: ölkə yüksək səviyyədə idxal asılılığına düşə və texnologiya transferini təmin etmədən montaj mərkəzinə çevrilə bilər.

İqtisadçılar da hesab edirlər ki, ölkə Çinlə əməkdaşlıqla yanaşı, Avropa və Cənubi Koreya kimi digər istehsalçılarla da tərəfdaşlıq qurmalıdır ki, bazarda balans yaradılsın.

Azərbaycanın elektrik avtomobilinin qiyməti nə qədər olacaq?

1 yanvardan etibarən ölkəyə elektrik və hibrid avtomobil gətirmək və ya almaq istəyən istehlakçıların ödədiyi qiymət təxminən 18 % artacaq; yəni 40 000 manatlıq elektrik avtomobil üçün əlavə olaraq 7 200 manat ƏDV ödəmək lazım gələcək.

Hibrid avtomobillərin total xərci isə təxminən 8 681 manat artacaq. Bu fonda hökumət yerli istehsalı stimullaşdırmaq üçün satışdan və istehsal üçün idxaldan ƏDV‑ni silir, lakin hələlik yalnız elektrik avtobuslarının SKD yığımı başlayıb.

Elektrik və hibrid minik avtomobillərinin sənaye miqyasında istehsalının 2026‑da reallaşacağı bildirilsə də, müstəqil ekspertlər bu planların gerçəkləşməsi üçün texnologiya transferi və yüksək lokallaşma səviyyəsinin vacibliyini qeyd edirlər.

Əgər BYD və digər tərəfdaşlar planlaşdırılan kimi elektrik minik avtomobillərinin yığımına başlayıb məhsulu bazara çıxarsalar, əlavə vergidən azad yerli model xarici variantlardan ucuz başa gələ bilər.

Lakin əgər lokallaşma səviyyəsi aşağı olaraq qalarsa və komponentlərin əksəriyyəti xaricdən gətirilərsə, “yerli” elektromobilin qiyməti yenə də idxal avtomobilləri ilə rəqabətdə uduzacaq.

İstənilən halda, 2026‑cı ildən etibarən Azərbaycanda “yaşıl” avtomobil alıcıları daha çox pul ödəməyə hazır olmalıdır.

Elektromobil idxalına ƏDV

Elektromobil idxalına ƏDVElektromobil idxalına ƏDV